Linh mục Raymond J. de Souza, là chủ bút tập san Công Giáo Convivium của Canada. Ngài vừa có bài viết nhan đề “What John Paul II Left Implicit Is Now Explicit: SSPX Is in Schism”, nghĩa là “Điều mà Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II ngụ ý nay đã được nói rõ: SSPX đang trong tình trạng ly giáo”.
Ngày 2 tháng 7 năm 1988, Đức Giáo Hoàng Thánh Gioan Phaolô II viết rằng việc phong chức giám mục bất hợp pháp bởi Huynh Đoàn Thánh Piô X, gọi tắt là SSPX cấu thành một hành vi ly giáo, không chỉ đối với sáu giám mục liên quan vào thời điểm đó, mà còn đối với tất cả những người “chính thức gia nhập” Huynh Đoàn này.Đúng 38 năm sau, khi SSPX lại phong chức giám mục mà không có sự ủy quyền của Đức Giáo Hoàng, Bộ Giáo lý Đức tin, gọi tắt là DDF đã làm rõ ý của Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II thông qua một sắc lệnh và một ghi chú giải thích.
Điều mà Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II đã ngụ ý trước đó nay đã được nói rõ ràng — tất cả các linh mục của SSPX đều “ly giáo và phải chịu hình phạt vạ tuyệt thông”. Điều đó cũng áp dụng cho các tín hữu giáo dân “chính thức tuân theo” sự ly giáo, chẳng hạn như bằng cách ủng hộ việc phong chức giám mục bất hợp pháp, hoặc chỉ cần thường xuyên lui tới các nhà nguyện của SSPX.
Sắc lệnh ngày 2 tháng 7 của DDF — được ban hành một ngày sau lễ phong chức giám mục của SSPX tại Thụy Sĩ — chứa đựng một gợi ý về quan điểm của Vatican về 38 năm qua. Sắc lệnh này mang số hiệu nghị định thư “99/2009”.
Số hiệu hồ sơ là cách các bộ phận của Vatican sắp xếp việc lưu trữ; một lá thư hoặc văn bản đệ trình được gán một số hiệu hồ sơ để tất cả các tài liệu liên quan được lưu giữ cùng nhau trong đúng hồ sơ. “Hồ sơ số 99/2009” không phải là hồ sơ mới từ năm 2026, mà là hồ sơ từ năm 2009, cụ thể là từ việc Đức Giáo Hoàng Bênêđíctô 16 bãi bỏ các lệnh vạ tuyệt thông mà các giáo dân thuộc SSPX phải chịu vào năm 1988.
Do đó, DDF hiểu rằng sắc lệnh của họ là một phần của cùng một hồ sơ mà Đức Bênêđíctô đã bãi bỏ các hình phạt ban đầu, là điều mà ngài đã làm như một hành động khoan dung theo yêu cầu của SSPX.
Ý nghĩa tuy tinh tế nhưng rõ ràng. Sự khoan dung mà Đức Bênêđíctô thể hiện đã không đạt được sự hoán cải hay sự hiệp thông với SSPX; do đó, việc quay trở lại với toàn bộ hình phạt năm 1988 là điều cần thiết.
Năm 1988, trong thư Ecclesia Dei, Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II đã nói rõ rằng, ngoài những án phạt vạ tuyệt thông chính thức dành cho các giám mục SSPX, tất cả các linh mục và giáo dân của SSPX đều có nguy cơ bị vạ tuyệt thông, là hình phạt theo giáo luật dành cho những người ly giáo:
Trong hoàn cảnh hiện tại, tôi đặc biệt muốn tha thiết và chân thành kêu gọi, với tình phụ tử và huynh đệ, tới tất cả những ai cho đến nay vẫn còn liên hệ bằng nhiều cách khác nhau với phong trào của Tổng Giám Mục Lefebvre, rằng họ hãy thực hiện bổn phận trọng đại là giữ vững sự hiệp nhất với Đại diện của Chúa Kitô trong sự hiệp nhất của Giáo Hội Công Giáo, và chấm dứt mọi sự ủng hộ cho phong trào đó. Mọi người nên biết rằng việc chính thức tuân theo sự ly giáo là một tội trọng chống lại Thiên Chúa và phải chịu hình phạt vạ tuyệt thông theo luật của Giáo hội”.
Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II chỉ nói đến đó mà không nêu rõ ai là người “chính thức tuân thủ” sự ly giáo. Dường như điều đó áp dụng cho tất cả các linh mục đã chọn tiếp tục ở lại SSPX sau cuộc ly giáo năm 1988; họ là những người ly giáo và do đó tự động bị vạ tuyệt thông. Nhưng Vatican đã không nói rõ điều đó, cũng không chính thức tuyên bố rằng bất kỳ linh mục cụ thể nào đã bị vạ tuyệt thông, vì vậy sự mơ hồ đã tồn tại trong hơn 38 năm, một phần trong số đó được cố tình lan truyền, giả vờ rằng giới giáo sĩ SSPX không ly giáo.
Tình hình của các tín hữu giáo dân thuộc SSPX về vấn đề “tuân thủ chính thức” không hề đơn giản và cần được đánh giá trên cơ sở từng trường hợp cụ thể.
Bản giải thích của DDF tháng 7 năm 2026 đã loại bỏ mọi sự mơ hồ:
Các thừa tác viên thánh thuộc Huynh Đoàn Thánh Piô X đang ly giáo và do đó phải được coi là những người ly giáo, phải chịu hình phạt vạ tuyệt thông theo luật định (điều 1364 § 1).
Hơn nữa, văn bản này nêu rõ rằng các giáo sĩ thuộc SSPX “thực hiện các bí tích một cách bất hợp pháp và bí tích sám hối do họ cử hành cũng như các cuộc hôn nhân do họ chứng hôn đều không hợp lệ.”
Do đó, không một người Công Giáo nào nên tham dự các bí tích do các linh mục ly giáo, những người bị cấm cử hành các bí tích, ban phát.
Tất cả điều đó đã khá rõ ràng, nếu không muốn nói là được Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II trình bày một cách tường tận. Nhưng vẫn có những người không muốn nhìn nhận vấn đề rõ ràng như ngài, trong đó có người kế nhiệm ngài, Đức Giáo Hoàng Bênêđíctô 16, người có tấm lòng mục vụ muốn diễn giải mọi việc theo cách tốt nhất. Về quyết định năm 2009 của ngài về việc dỡ bỏ lệnh vạ tuyệt thông, đồng thời thừa nhận rằng các giáo sĩ SSPX “không thực hiện bất kỳ chức vụ hợp pháp nào”, ngài đã viết:
Tôi nghĩ đến ví dụ 491 linh mục. Chúng ta không thể biết động cơ của họ phức tạp đến mức nào. Tuy nhiên, tôi không nghĩ rằng họ sẽ chọn chức linh mục nếu, bên cạnh những yếu tố lệch lạc và độc hại khác, họ không có tình yêu dành cho Chúa Kitô và khát vọng rao giảng về Ngài và cùng với Ngài, về Thiên Chúa hằng sống. Liệu chúng ta có thể đơn giản loại trừ họ, như những đại diện của một nhóm cực đoan, khỏi nỗ lực tìm kiếm sự hòa giải và hiệp nhất của chúng ta không? Rồi số phận của họ sẽ ra sao?
Chắc chắn rồi, trong một thời gian dài, và một lần nữa vào dịp cụ thể này, chúng ta đã nghe từ một số đại diện của cộng đồng đó nhiều điều không hay — sự kiêu ngạo và tự phụ, sự ám ảnh với những quan điểm phiến diện, v.v. Tuy nhiên, thành thật mà nói, tôi cũng phải nói thêm rằng tôi đã nhận được một số lời chứng thực cảm động bày tỏ lòng biết ơn, thể hiện rõ tấm lòng rộng mở.
Dù Đức Bênêđíctô có đánh giá chính xác sự cởi mở trong tấm lòng của các thành viên SSPX năm 2009 hay không, thì rõ ràng năm 2026, tấm lòng họ đã khép kín. Chính hai giám mục Alfonso de Galarreta và Bernard Fellay, những người đã yêu cầu Đức Bênêđíctô dỡ bỏ án phạt vạ tuyệt thông đối với họ như một dấu hiệu thiện chí, lại tham gia vào các lễ tấn phong bất hợp pháp năm 2026, phạm lại những tội lỗi tương tự theo giáo luật. Không có ý định sửa đổi kiên định, không có sự ăn năn, chỉ có sự ngoan cố.
Sự phản bội trắng trợn đối với lòng nhân từ của Bênêđíctô thật đáng kinh ngạc.
Hơn 38 năm qua, SSPX đã phớt lờ những lời Gioan Phaolô Đệ Nhị nói với họ về địa vị của hàng giáo sĩ. Ngược lại, họ vẫn ngoan cố trong sự ly giáo, chịu hình phạt vạ tuyệt thông, và khuyến khích những người khác gia nhập hàng ngũ của họ. Sự bất tuân có thể là tội lỗi, nhưng nhiều điều tội lỗi lại hấp dẫn, và hàng giáo sĩ của SSPX ngày càng phát triển.
Đức Giáo Hoàng Lêô XIV đã khéo léo lựa chọn chấm dứt nỗ lực tiếp cận không thành công của Đức Bênêđíctô XVI với SSPX. Ngài đã quay trở lại với những gì Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II đã thấy rõ và viết vào năm 1988. Đối với những người vẫn từ chối lắng nghe, DDF đã làm rõ rằng Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II đã đúng trong nhận định của mình khi đó và cả bây giờ.
Thật vậy, các thủ tục của DDF để cho phép các linh mục SSPX được hiệp thông trọn vẹn đòi hỏi một “công thức kết nạp” được lấy nguyên văn từ “nghị định thư” mà Hồng Y Joseph Ratzinger và Đức Tổng Giám Mục Marcel Lefebvre đã ký năm 1988, trước khi Lefebvre bội ước. Con đường hòa giải vào năm 2026 giờ đây phải thông qua nghị định thư năm 1988, chứ không phải sự khoan hồng năm 2009.
Vẫn còn một số bước theo giáo luật cần thực hiện sau khi DDF đã làm rõ các nguyên tắc chính. Các điều khoản đặc biệt và hào phóng do Đức Giáo Hoàng Phanxicô ban hành liên quan đến việc ban phép giải tội và chứng hôn các lễ cưới sẽ phải được chính thức bãi bỏ. Về mặt pháp lý, một sắc lệnh của DDF không thể đảo ngược một điều khoản của Đức Giáo Hoàng mà không có sự chấp thuận cụ thể của Đức đương kim Giáo Hoàng.
Thêm vào đó, có thể hữu ích nếu chính thức tuyên bố rằng tất cả các linh mục thuộc SSPX đều phải chịu hình phạt vạ tuyệt thông; sắc lệnh của DDF chỉ tuyên bố rằng họ đang trong tình trạng ly giáo, mà hình phạt là vạ tuyệt thông. Có lẽ sự khác biệt này không đáng kể, nhưng luật pháp cần phải chính xác, và SSPX đã chứng tỏ mình rất giỏi trong việc tạo ra sự nhầm lẫn ngay cả khi mọi việc đã rõ ràng.
Đối với những người ngưỡng mộ Đức Giáo Hoàng Bênêđíctô 16, hậu quả của việc dỡ bỏ lệnh vạ tuyệt thông năm 2009 là một nỗi đau đớn, đỉnh điểm là sự phản bội năm 2026. Thật là một ân huệ — và có lẽ là lòng tốt của SSPX — khi ngài không sống để chứng kiến điều đó.
Source:National Catholic Register