Dựa trên thông điệp của Đức Giáo Hoàng Leo XIV, Đức Hồng Y Parolin cảnh báo rằng việc trao công lý cho các hệ thống AI mờ ám sẽ làm mất đi luật trách nhiệm giải trình
Cha Antonio Spadaro Dòng Tên, trong mục Global Catholic của hãng tin UCA News ngày 23 tháng 10 năm 2026, nhận định rằng vào năm 2016, Tòa án Tối cao Wisconsin đã giữ nguyên bản án sáu năm tù đã được ấn định một phần dựa trên điểm rủi ro do phần mềm độc quyền tạo ra.
Người bào chữa đã hỏi thuật toán này hoạt động như thế nào. Câu trả lời: bí mật thương mại. Bị cáo phải chấp nhận hình phạt mà không thể phản đối một trong những tiêu chuẩn tạo ra hình phạt đó.
Thứ Ba tuần trước, tại Rome, Đức Hồng Y Pietro Parolin, quốc vụ khanh của Vatican, đã đặt loại kịch bản này vào trung tâm của một bài phát biểu tại Đại học Giáo hoàng Gregorian, đánh dấu kỷ niệm 150 năm thành lập Khoa Giáo luật của trường này.
Ngài đã rút ra chương thứ năm của Magnifica Humanitas, thông điệp của Giáo hoàng Leo XIV về trí tuệ nhân tạo (AI).
Năm 1891, Đức Leo XIII phát biểu về Cách mạng Kỹ nghệ với Rerum Novarum; người kế nhiệm của ngài thì đang giải quyết cuộc cách mạng AI.
Tài liệu này đã đi sâu vào giới Giáo hội và vào thế giới chính trị, kinh tế và kỹ thuật, bất cứ nơi nào người ta đang hỏi điều gì sẽ xảy ra với nhân loại của chúng ta.
Đức HY Parolin lập luận bằng lập luận của một luật gia. Phán quyết phải đưa ra lý do: thẩm phán giải thích lý do và người thua cuộc có thể phản đối lời giải thích.
Trao quyết định cho một hệ thống có tài dự đoán, thì việc lý luận sẽ biến mất; luật pháp bị thu hẹp lại thành một kỹ thuật hữu hiệu, làm rỗng công lý. Thông điệp gọi đây là “văn hóa quyền lực”.
Điểm thứ hai liên quan đến ai nắm giữ quyền lực đó.
Đức HY Parolin nhận xét, sức mạnh kỹ thuật ngày nay mang một bộ mặt riêng tư: các tập đoàn xuyên quốc gia có nhiều nguồn lực hơn nhiều chính phủ.
Trong khi đó, các công cụ từng được sử dụng để hạn chế vũ lực, chẳng hạn như phân chia quyền lực và pháp quyền, lại đến quá muộn. Đây là vấn đề tế nhị nhất, mối quan hệ giữa kỹ thuật và quyền lực.
Và điều đáng chú ý là Giáo hội là người đặt ra câu hỏi và nêu ra nó một cách thẳng thắn.
Các hệ thống pháp luật bắt nguồn từ những truyền thống cách xa nhau đang cố gắng đáp ứng.
Liên minh Châu Âu phân loại các hệ thống AI được sử dụng trong quản lý tư pháp là “có rủi ro cao”.
Vào tháng 3, Zhang Jun, Chủ tịch Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc, nói với Quốc hội rằng AI phải tiếp tục hỗ trợ các tòa án và chỉ các thẩm phán mới có thể chịu trách nhiệm về các quyết định.
Đặt ra các nguyên tắc quan trọng. Việc xác minh sẽ khó hơn một khi hệ thống tóm tắt và gợi ý đã lọt vào công việc của thẩm phán trước khi ông ta nhận ra.
Đối với các luật gia và nhà ngoại giao trong hội trường, Đức Hồng Y đưa ra ba tiêu chuẩn rút ra từ thông điệp: giải giới ngôn từ; nhìn qua con mắt của nạn nhân; và nuôi dưỡng một chủ nghĩa hiện thực lành mạnh, không biến chính trị thành đạo đức cũng như không đầu hàng bạo lực, mà hoạt động thông qua các định chế đáng tin cậy và những bảo đảm có thể kiểm chứng được.
Ngài cũng nhắc lại rằng Đức Leo XIV yêu cầu chúng ta vượt ra ngoài lý thuyết “chiến tranh chính nghĩa”, bởi vì vũ khí hiện đại tạo ra những hiệu ứng mà không ai có thể ngăn cản được.
Trên thực tế, công lý được quyết định khi một thuật toán được thiết kế, rất lâu trước khi bất cứ vụ án nào được đưa đến phòng xử án.
Đức Leo XIV yêu cầu chúng ta “trở thành một thân thể”, cùng nhau hành động, để bất cứ ai hỏi tại sao một bản án được đưa ra vẫn tìm được ai đó – một con người – để trả lời.