Khoảng cách giữa quan điểm địa chính trị của Hoa Kỳ và Vatican đã gia tăng trong năm đầu tiên triều đại giáo hoàng của Đức Leo
Massimo Faggioli, trên bản tin ngày 14 tháng 5 năm 2026 của Global Catholic, cho rằng: Một năm sau khi Đức Giáo Hoàng Leo XIV được bầu chọn, rõ ràng là – theo những cách khác biệt so với người tiền nhiệm của ngài, Đức Giáo Hoàng Phanxicô – tầm quan trọng của vấn đề mối quan hệ giữa Công Giáo toàn cầu và phương Tây là điều thiết yếu để hiểu được triều đại giáo hoàng này và mối quan hệ của nó với Hoa Kỳ.
Những căng thẳng trong vài tuần qua giữa Vatican và Washington không chỉ đơn thuần là sự thiếu ăn ý giữa hai nhà lãnh đạo thế giới, Đức Giáo Hoàng Leo và Tổng thống Trump, cả hai đều đến từ Hoa Kỳ. Đó là sự xung đột giữa hai quan điểm hoàn toàn khác nhau về cách thức Kitô giáo được thể hiện trên trường quốc tế. Một cụm từ duy nhất tóm tắt sự căng thẳng này là: “Bán cầu Tây”.
Cụm từ này đã được Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ sử dụng trong nhiều tuyên bố khác nhau để mô tả nội dung cuộc trao đổi giữa Ngoại trưởng Hoa Kỳ Marco Rubio (một người Công Giáo) và Đức Giáo Hoàng Leo cùng Ngoại trưởng Vatican, Hồng Y Pietro Parolin, vào ngày 7 tháng 5. “Bán cầu Tây” thường được Rubio và chính quyền Trump sử dụng thay thế cho “bán cầu của chúng ta”.
Nó không bắt nguồn từ những căng thẳng xuất phát từ phản ứng của Vatican đối với cuộc chiến ở Iran. Việc xác định Tây bán cầu là “bán cầu của chúng ta” cũng được thể hiện rõ trong “Chiến lược An ninh Quốc gia của Hoa Kỳ tháng 11 năm 2025”, do Nhà Trắng công bố vào tháng 12 năm 2025.
Tuyên bố chính sách đó có hai mục tiêu chính: “Mục tiêu của chúng ta đối với Tây bán cầu có thể được tóm tắt là ‘Thu hút và Mở rộng’. Chúng ta sẽ thu hút những người bạn hiện có trong bán cầu để kiểm soát di cư, ngăn chặn dòng chảy ma túy và tăng cường ổn định và an ninh trên bộ và trên biển. Chúng ta sẽ mở rộng bằng cách vun đắp và củng cố các đối tác mới đồng thời tăng cường sức hấp dẫn của quốc gia chúng ta với tư cách là đối tác kinh tế và an ninh được lựa chọn hàng đầu của bán cầu.” Bài phát biểu của Marco Rubio tại Hội nghị An ninh Munich ngày 14 tháng 2 năm 2026 cũng rất đáng chú ý: “Chúng ta [Hoa Kỳ và Châu Âu] là một phần của một nền văn minh – nền văn minh phương Tây. Chúng ta gắn bó với nhau bằng những mối dây sâu sắc nhất mà các quốc gia có thể chia sẻ, được hình thành bởi hàng thế kỷ lịch sử chung, đức tin Kitô giáo, văn hóa, di sản, ngôn ngữ, nguồn gốc và những hy sinh mà cha ông chúng ta đã cùng nhau thực hiện vì nền văn minh chung mà chúng ta được thừa hưởng.”
Đây không chỉ là ý kiến cá nhân của Ngoại trưởng Rubio. Chỉ cần nhìn vào nội dung được chia sẻ trên các tài khoản mạng xã hội của nhiều bộ phận trong chính quyền Trump là đủ thấy. Nó cũng định hình chính sách của Vatican đối với chính quyền Hoa Kỳ hiện tại.
Vài ngày sau bài phát biểu của Rubio ở Munich, trong một cuộc phỏng vấn với hãng tin Công Giáo tiếng Anh Crux, Đại sứ Hoa Kỳ tại Tòa thánh, Brian Burch, khi thảo luận về những điểm chung có thể có giữa Tòa thánh và Hoa Kỳ, đã nói về “một trí tuệ nhân tạo được mô phỏng theo nền văn minh phương Tây, một trí tuệ nhân tạo đáng để theo đuổi và có lợi cho thế giới.”
Trong sáu mươi năm qua, các cường quốc phương Tây đã nhận thức được sự khó chịu của Vatican khi họ cố gắng gói gọn Giáo hội vào “bán cầu Tây”. Điều này trở nên rõ ràng trong thời Chiến tranh Lạnh, như những phản ứng lo lắng của các nhà ngoại giao phương Tây đối với thông điệp cuối cùng của Giáo hoàng Gioan XXIII, Pacem in Terris, đã cho thấy.
Điều này càng trở nên rõ ràng hơn trong triều đại của Đức Giáo Hoàng Phanxicô, xét đến xuất thân “Nam bán cầu” của ngài và thông điệp của ngài về môi trường cũng như công bằng kinh tế và xã hội quốc tế.
Giờ đây, một số người cho rằng sự tách biệt của Vatican khỏi việc bị sáp nhập vào bán cầu do Mỹ thống trị có thể thay đổi sau khi Đức Phanxicô qua đời, trong một sự kế vị mà một số người muốn tái cân bằng hoặc đảo ngược các chính sách của người tiền nhiệm.
Kỳ vọng về một Vatican ít toàn cầu hơn và “phương Tây” hơn càng tăng cao khi mật nghị bầu ra vị Giáo hoàng đầu tiên đến từ Hoa Kỳ. Nhưng vị Giáo hoàng Liên Mỹ đầu tiên, Leo, đã không thực hiện được sự tái Tây hóa của Giáo hoàng.
Trong bài phát biểu quan trọng về chính sách đối ngoại mà Đức Giáo Hoàng Leo đọc trong năm đầu tiên trị vì, bài phát biểu ngày 9 tháng 1 trước Đoàn Ngoại giao, ngài chỉ nhắc đến phương Tây hai lần (và “Châu Âu và Châu Mỹ” chỉ một lần).
Lần nhắc đến đầu tiên là khi ngài trích dẫn Đức Benedict XVI, người đã đề cập đến tác phẩm De Civitate Dei (Thành phố của Chúa) của Thánh Augustinô: “một trong những tác phẩm thần học, triết học và văn học mạnh mẽ nhất của ngài. Như Đức Giáo Hoàng Benedict XVI đã nhận xét, đó là một ‘tác phẩm ấn tượng, có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của tư tưởng chính trị phương Tây và thần học lịch sử Kitô giáo.’”
Tiếp theo câu đó là lời nhắc nhở mạnh mẽ của Đức Giáo Hoàng Leo về sự mong manh của mọi cấu trúc chính trị, ngay cả những cấu trúc được tuyên bố là được Chúa bảo vệ: “Vào thời các vị thần ngoại giáo, Rome là caput mundi (kinh đô thế giới), kinh đô vĩ đại, và không ai có thể tưởng tượng rằng nó sẽ rơi vào tay kẻ thù của nó.” Giờ đây, với Thiên Chúa của người Kitô giáo, thành phố vĩ đại này dường như không còn an toàn nữa.”
Trong đoạn văn thứ hai, Đức Leo bàn tới việc đảo ngược vai trò của phương Tây trong việc bảo vệ tự do ngôn luận: “Thật đau lòng khi thấy, đặc biệt là ở phương Tây, không gian cho tự do ngôn luận đích thực đang nhanh chóng bị thu hẹp. Đồng thời, một thứ ngôn ngữ kiểu Orwell mới đang phát triển, mà trong nỗ lực trở nên bao dung hơn, cuối cùng lại loại trừ những người không phù hợp với các hệ tư tưởng đang thúc đẩy nó.”
Khoảng cách giữa quan điểm địa chính trị của Hoa Kỳ và Vatican đã nới rộng trong năm đầu tiên trị vì của ngài, không phải do bất cứ lựa chọn cụ thể nào của vị giáo hoàng mới.
Thực tế, Đức Giáo Hoàng Leo, một tu sĩ dòng Augustinô, thể hiện một tầm nhìn địa chính trị theo chủ nghĩa Đại Tây Dương cổ điển, gần gũi hơn với dòng chính Công Giáo Mỹ và châu Âu sau năm 1945 hơn là với tầm nhìn của Đức Giáo Hoàng Phanxicô, một tu sĩ dòng Tên đến từ Argentina.
Nhưng bản đồ thế giới của Đức Leo cũng khác xa với chính quyền Trump, vốn nhấn mạnh và ép buộc sự đồng nhất giữa Kitô giáo, phương Tây và nền văn minh thế giới. Khoảng cách giữa Vatican và Washington đã nới rộng, nhờ vào sự cứng rắn của câu chuyện ý thức hệ thúc đẩy chính sách đối ngoại của chính quyền Trump, đặc biệt là kể từ tháng 1 năm 2026.
Đó là một câu chuyện địa chính trị-văn minh đã che khuất các vấn đề khác tạo nên sự liên kết giữa Công Giáo bảo thủ và Đảng Cộng hòa.
Câu chuyện ý thức hệ này, đồng nhất Tây bán cầu với Kitô giáo, lại đang giúp Vatican đưa ra một phản ứng vừa mang tính chính trị vừa mang tính thần học đối với những dấu hiệu của thời đại của chúng ta.
Một trong những dấu hiệu này là “phương Tây” ngày càng được đồng nhất với liên minh giữa Hoa Kỳ và Israel, một liên minh ngày càng mang tính cá nhân giữa Tổng thống Trump và Thủ tướng Netanyahu. Điều này xảy ra vào thời điểm cả Kitô giáo và Do Thái giáo đều ít được đồng nhất với châu Âu và phương Tây, cả về mặt thần học và văn hóa.
Những căng thẳng giữa Hoa Kỳ và Vatican này cũng có thể định hình triều đại giáo hoàng của Đức Leo và mối quan hệ của ngài với Công Giáo châu Âu, hiện đang cảm thấy như một đứa trẻ mồ côi về nhiều mặt: sứ mệnh của Liên minh châu Âu, an ninh được NATO đảm bảo và của Hoa Kỳ. Chúng ta có thể sẽ thấy điều này trong chuyến thăm sắp tới của Giáo hoàng Leo tới Tây Ban Nha vào đầu tháng Sáu.
Đối với Giáo hội, vấn đề bán cầu Tây là một vấn đề chính trị, nhưng cũng là vấn đề liên quan đến tương lai của truyền thống giáo huấn và thần học, và của những bản sắc giáo hội mới nổi lên trong Công Giáo toàn cầu.
Những bản sắc phi phương Tây này không còn là một chút đa dạng trong một Giáo Hội Công Giáo bị chi phối bởi châu Âu và phương Tây, mà đứng vững như một phần của diện mạo mới của Công Giáo toàn cầu, mỗi bản sắc đều có bản sắc riêng.
Cơ hội duy nhất để duy trì tính khả tín của “người châu Âu” và “người phương Tây” trong Giáo Hội Công Giáo toàn cầu là sống trong một chế độ tự do và tự chủ, thoát khỏi những âm mưu địa chính trị của các cường quốc – đặc biệt là những kẻ tự xưng là đang nói nhân danh Thiên Chúa.